تبلیغات
علوم طبیعت در قرآن - جمع بندى مطالب اخیر
 
 

دیدیم كه در اسلام همه كارها و فعالیتها بر محور خدا مى گردد و علوم طبیعى نیز بعنوان وسایلى كه به خداشناسى ما مى افزایند و در ایجاد جامعه توحیدى مستقل مؤثرند مطلوب هستند. در عصر حاضر كه جوامع اسلامى كاملا تحت سلطه كفار هستند مسلمانان وظیفه اى بس دشوار بر عهده دارند.

باید از هر جهت مجهز شوند و از آنجا كه علوم تجربى امروز اساس تمام كارهاى زندگى دنیوى است، تقویت این بعد امت اسلامى كمال ضرورت را دارد. كشورهاى اسلامى باید با تشكیل مراكز تحقیقاتى و تجهیز امكانات دانشگاهى به تربیت متخصصین در تمام رشته هاى علمى بپردازند، و البته باید در این كار در درجه اول علوم بنیادى را تقویت كنند تا بتوانند نیازهاى علمى و فنى شان را تامین كنند.

در این نهضت علمى رعایت نكاتى چند در ارتباط باتقویت بنیه علمى جوامع اسلامى ضرورى است:

1- واضح است كه لااقل در زمان حاضر مسلمین نیازمند به دریافت برخى از علوم و فنون از كشورهاى پیشرفته هستند و البته جذب علوم و فنون از هر منشا كه باشد اشكالى ندارد، و براساس احادیثى كه از پیامبر اعظم صلى الله علیه وآله وسلم نقل شد این اجازه داده شده است.

و دانشمندان مسلمان هم خود در گذشته بدین طریق عمل كردند. مرحوم میرداماد در كتاب التعلیقة على كتاب الكافى متذكر مى شود كه دلیل تلمذ هشام بن حكم نزد ابوشاكر زندیق تاسى به این حدیث شریف بود كه حكمت گمشده مؤمن است و او باید آن را از هر جا كه بیابد فرا بگیرد.

اما كارى كه گذشتگان صالح كردند و ما هم باید بكنیم این است كه عمل جذب باید بصورت گزینشى و همراه با پیرایش باشد، یعنى این جذب باید در پرتو جهان بینى اسلامى باشد، در این صورت است كه مسلمانان مى توانند عناصرى از فرهنگ و دانش بیگانگان را كه با روحیه اسلام سازگار است جذب كنند و در آنها روحیه اسلامى بدمند. فقط در پرتو جهان بینى اسلامى است كه علوم مختلف مى توانند هدف واحد داشته باشند و ما را بسوى حق تعالى راهنمایى كنند.

2- باید آن برخوردى كه دانشمندان مسلمان در عصر تمدن اسلامى با علوم مختلف داشتند احیاء و رایج شود. آنها هیچ جدایى واقعى بین معارف خاص مذهبى و علوم طبیعى نمى دیدند و هدف هر دو را یكى مى دانستند. از نظر آنها علوم تجربى وحدت و انسجام طبیعت را نشان مى دهند و در نتیجه ما را به خالق طبیعت مى رسانند و این همان چیزى است كه هدف ادیان است.

درست بخاطر این نوع بینش بود كه در دوران درخشان تمدن اسلامى همه دانشها در یك جا تدریس مى شد و برخى از دانشمندان مسلمان، هم در معارف مذهبى مجتهد بودند و هم در علوم طبیعى. این سنت حسنه باید بار دیگر احیاء شود و برنامه درسى دانشگاهها و مدارس در كشورهاى اسلامى باید، هم حاوى آخرین تجارب علمى بشرى باشد و هم شامل معارف خاص اسلامى. تنها در اینصورت است كه افكار الحادى و بینشهاى مادى غرب و شرق تاثیرات سوء در دانش پژوهان نخواهند گذشت، و آنها خواهند توانست خوب و بد افكار وارداتى را از هم جدا و جهان بینى اسلامى را بر علم و فن شان حاكم كنند.

3- از آنجایى كه طبق آیات شریفه كه قبلا نقل شد،بشر نقش خلیفه الهى را در زمین ایفا مى كند، و از آنجا كه طبق آیاتى نظیر:

«هوالذى خلق لكم ما فى الارض جمیعا» (بقره، 29)

(اوست خدائى كه همه آنچه را كه در زمین است براى شما آفرید.)

«ولقد مكنا كم فى الارض و جعلنا لكم فیهامعایش...» (اعراف، 10)

(و همانا ما شما را در زمین تمكین بخشیدیم و در آن براى شما از هر گونه نعمتى مقرر داشتیم...)

خداوند براى ایفاى این نقش امكانات زیادى را در طبیعت براى بشر فراهم كرده و هماهنگى جالبى بین تكوین انسان و تكوین سایر موجودات برقرار كرده است تا بشر بتواند نیازهاى خود را برطرف كند، بنابراین مسلمین باید از علم و فن شان تنها در راه بكارگیرى این امكانات در جهت اهداف عالیه اسلامى و مصالح عالیه بشرى استفاده كنند تا مصداق آیه شریفه:

«كنتم خیر امة اخرجت للناس...» (آل عمران، 110)

(شما بهترین امتى بودید كه به سود انسانها در زمین ظاهر شد...)شوند.

4- باید در دانشگاهها و مدارس جوامع اسلامى به مساله تزكیه اخلاقى دانش پژوهان توجه كافى شود در این صورت فارغ التحصیلان، هم مجهز به علم خواهند بود و هم مجهز به ایمان و با این نوع عالمان است كه جهان آبادانى مى یابد و كلام معروف حضرت على علیه السلام:

«و بالایمان یعمرالعلم »

(و به وسیله ایمان علم آباد مى شود.)

تحقق پیدا مى كند. علم بدون تزكیه اخلاقى محصولى جز آنچه دنیاى غرب بیرون داده است نخواهد داشت. عالمان بى ایمان هدفى جز كسب جاه و قدرت و مال ندارند. بقول امام خمینى:

«این همه ابزار فناى انسان و این همه پیشرفتهایى كه به خیال خودشان در ابزار جنگى دارند اساسش از دانشمندانى بوده كه از دانشگاهها بیرون آمده اند. دانشگاهى كه در كنارش اخلاق نبوده است، در كنارش تهذیب نبوده است...»

به طور خلاصه براى تامین رفاه مادى و معنوى امت اسلامى مجهز بودن علماى آن به سلاح ایمان و تقوى از ضروریات اولیه است.

5- از آنجا كه امت اسلامى امت وسط نامیده شده است:

«و كذلك جعلناكم امة وسطا لتكونوا شهداء على الناس...» (بقره، 143)

(همینطور شما را امت میانه اى قرار دادیم تا نمونه اى براى مردم دیگر باشید...)

و از آنجا كه در اسلام مقرر گشته كه بین جهات مادى و جهات معنوى توازن نگه داشته شود:

«ربنا آتنا فى الدنیا حسنة و فى الاخرة حسنه...»(بقره، 201)

(خدایا ما را از نعمتهاى دنیا و آخرت هر دو بهره مند گردان...)

«و ابتغ فیما آتاك الله الدار الآخرة و لا تنس نصبیك من الدنیا...» (قصص، 77)

(و در آنچه خدا به تو داده سراى آخرت را جستجو كن و بهره ات از دنیا را نیز فراموش مكن...)

بنابراین امت اسلامى نباید مثل دنیاى غرب غرق در جنبه هاى مادى حیات شود و جانب روحى انسان را فراموش كند. مسلمین نباید فراموش كنند كه اسلام مادیات را نیز بعنوان نردبانى براى معنویات مى خواهد و بنابراین آنها نباید هرگز فلسفه اى را كه اسلام براى فراگیرى علوم و فنون دارد فراموش كنند و خود اینها را هدف اصلیشان قرار دهند. البته این به معناى كوتاه آمدن در كسب علوم و فنون نیست بلكه به معناى این است كه در ضمن آنكه در كسب علوم و فنون بالاترین كوششها را مى كنند باید همواره خدا و كسب رضاى او را محور كارهایشان قرار دهند.




طبقه بندی: قرآن و علم، 


نوشته شده در تاریخ یکشنبه 22 اردیبهشت 1387 توسط سعید