تبلیغات
علوم طبیعت در قرآن - مثال هایی از علوم طبیعی در قرآن - مجموعه شماره 1
 
 

▪ چگونگی تشکیل باد:
اگر زمین به دور خود نمی‏چرخید، در این شرایط هوای صعودی از منطقه حاره به صورت بادهای آزئوستروفیک (نیروی منحرف کننده حاصل از گردش زمین به دور محور خودش) از سطوح فوقانی به جهت دو قطب حرکت می‏کردند و پس از نزول، دوباره به استوا برمی گشتند، در نتیجه یک سیستم ساده از این نوع بادها به وجود می‏آمد ولی به سبب گردش زمین به دور خود، جهت باد تغییر کرده و تقریباً حالتی موازی با مدارها به وجود می‏آید که سیستم گردش عمومی اتمسفر را پیچیده و گوناگون می‏کند که هر کدام شکل‏ها و جهت‏ها و ویژگی‏های خاص خود را دارا هستند، مانند بادهای موسمی، بادهای غربی، بادهای قطبی و ... .
اینجاست که معجزه آیات حق آشکار شده و هر بیدار دلی را به تواضع و خضوع وا می‏دارد زیرا که می‏فرماید :
هو الذی ارسل الریاح بشرا بین یدی رحمه؛ اوست که فرستاد بادهایی را که بشارت دهنده‏ی رحمت پروردگارند.
در این آیه اشاره به « ریاح» شده که جمع « ریح » است و دلیلی است بر وجود بادهای گوناگون و هم‏چنین اشاره می‏کند به بادها؛ زیرا که می‏فرمایند : « بشرا بین یدی رحمته »
اما نوعی دیگر از بادها که مضر و تخریب کننده‏اند، در قرآن با عبارت « ریح عاصف » و در کتب علمی با نام « توفان » با « توفنده » و در بعضی با عنوان « بادهای وحشی » از آن یاد شده است. نحوه‏ی پیدایش این پدیده به این صورت است که اگر توده هوای مرطوب مجاور پهنه نسبتاً کوچکی از زمین گرم شود، سبک شده و در مقابل هوای سرد اطراف رو به بالا می‏رود. وقتی اختلاف دمای هوای گرم و سرد زیاد شد، علاوه بر این‏که این حرکت رو به بالا، سریع می‏شود؛ به سبب هجوم هوای سرد اطراف، هوای گرم نیز به شدت شروع به چرخیدن می‏کند و در نتیجه توفان پیچنده پدید می‏آید. قطر این توفان از چند متر تا حدود ۲ کیلومتر و سرعت چرخیدن آن ۳۲۰ تا ۴۸۰ کیلومتر در ساعت است و سرعت صعود آن در مرکز ممکن است به ۳۲۰ کیلومتر برسد. چون فشار هوا در مرکز توفان پیچنده کم است از این رو اگر به ساختمانی برخورد کند فشار هوای درون ساختمان نسبت به خارج فزونی یافته و به انفجار ساختمان‏ها منجر می‏شود و اشیای سنگین را تا فاصله زیاد پرتاب می‏کند. خداوند در آیاتی از قرآن کریم سرنوشت ملت‏هایی را بیان می‏کند که به دلیل طغیان و کفرشان گرفتار این طوفان‏ها شده‏اند. سرانجام قوم نوح را چنین بیان می‏فرماید : « فاخذ هم الطوفان و هم ظالمون » (عنکبوت / ۱۴) به سبب ظلمشان گرفتار طوفان شدند.
همچنین یکی از بلاهایی که بر بنی اسرائیل نازل شد طوفان بود : « فارسلنا علیهم الطوفان ... » (اعراف / ۱۳۳) و سوره یونس در قسمتی از آیه ۲۲ حالت افرادی را بیان می کند که در دریا گرفتار طوفان شده اند:
... جائتها ریح عاصف و جاء هم الموج من کل مکان و ظنوا انهم واقع بهم
تندبادی به سراغ آن‏ها آمد و امواج از همه طرف آن‏ها را محاصره کرد به طوری که گمان کردند به وسیله‏ی امواج احاطه شده‏اند.
فارسلنا علیهم ریحا صرصراً فی ایام نحسات لنذیقهم عذاب الخزی فی الحیاه الدنیا ... (فصلت / ۱۶)
پس فرستادیم بر آن‏ها تندبادی را در روزهایی شوم تا بچشانیم عذاب و خواری را در دنیا.
▪ رعد و برق:
مشاهدات نشان می‏دهد که رعد و برق فقط زمانی رخ می‏دهد که توده‏های عظیمی از آب مایع و یخ به سطوحی با میزان دمای تا ۲۰ درجه سانتی‏گراد برخورد می‏کند از این رو به عنوان یک قاعده کلی توفان‏ها فقط در ارتباط با هوای گرم و مرطوب و غیر پایدار به ظهور می‏رسند. گاهی شدت رعد و برق به حدی است که به شدت ایجاد رعب و وحشت می‏کند و عامل سیل‏های خانمان برانداز می‏گردد. اینجاست که خداوند می‏فرماید :
هو الذی یریکم البرق خوفا و طمعا و ینشی السحاب الثقال (رعد / ۱۲)
اوست که نشان می‏دهد به شما برق را برای برانگیختن ترس و امید (در شما) و اوست که ایجاد می‏کند ابرهای باردار را.
در رابطه با باردار شدن ابرها توسط باد، آیاتی وجود دارد که همگی بر این مطلب تصریح دارند :
و ارسلنا الریاح لواقح فانزلنا من السماء ماء فاسقیناکموه ... (حجر / ۲۲)
و بادهای بارورکننده را فرستادیم و سپس باران را از آسمان فرود آوردیم تا به آن آب شما و نباتات و حیوانات شما را سیراب گردانیم.
... حتی اذا اقلت سحابا ثقالا سقناه ... (اعراف / ۵۷)؛ تا آن‏گاه که کم کند بار ابرهای سنگین را.
و اما توجیه علمی آن : هنگام تشکیل ذرات آب که با هوا تماس دارند الکتریسته تولید می‏شود. الکتریسیته یون‏هایی را که در هوا وجود دارد جمع می‏کند و طبقه زیرین ابری که مجاور زمین است دارای بار مثبت و طرف مقابل دارای بار منفی خواهد بود. این ابر می‏تواند ابرهای خنثی مجاور خود را باردار کند. بنابراین هنگامی که دو جسم باردار به هم نزدیک می‏شوند، در فاصله‏ی معینی بین آن‏ها تخلیه‏ی الکتریکی صورت می‏گیرد. تخلیه‏ی الکتریکی بین دو ابر را برق و صدای ناشی از این برخورد رعد نام دارد. تخلیه‏ی الکتریکی بین ابر و زمین صاعقه نام دارد. صاعقه صرف‏نظر از اثرات زیانباری که دارد از حیث تقویت و باروری خاک، پدیده‏های مفیدی هستند. بدین ترتیب که صاعقه، اَزُت موجود در جو را به صورت اکسید با خود به سوی زمین می‏آورد و به صورت کود همراه باران به خاک می رساند .
از اثرات زیانبار صاعقه، سوزاندن مزارع، ایجاد آتش سوزی و حتی در بعضی موارد برق گرفتگی انسان‏هاست.
قرآن کریم در این باره می‏فرماید : « یکاد البرق یخطف ابصارهم » (بقره / ۲۰) و در انتهای آیه‏ی ۴۳ سوره نور می‏فرماید :
یکاد سنابرقه یذهب بالابصار ؛ نزدیک است روشنی برق، روشنی چشم‏ها را از بین ببرد.
▪ اشکال بارندگی:
باران آشناترین نوع نزولات آسمانی است که نتیجه‏ی مستقیم قطرات کوچک آب در ابرهاست که در نتیجه‏ی به هم پیوستن، رشد کرده و به اندازه‏ای می‏رسند که اثر شناوری هوا را خنثی می‏کنند و بر زمین فرود می‏آیند. قرآن کریم می‏فرماید :
الم تر ان الله یجزی سحابا ثم یؤلف بینه ثم یجعله رکاما فتری الودق یخرج من خلاله ... (نور / ۴۳)
آیا ندیدی که خداوند به حرکت در آورد ابرها را، سپس آن‏ها را به هم پیوند داد، سپس آن‏ها را انبوه و متراکم نمود. سپس می‎بینی که قطرات باران از میان ابر فروریزد.
▪ برف :
یکی دیگر از اشکال بارندگی است که به سبب تراکم بخار آب بر ذرات ریز غبار موجود در جو تشکیل می‏گردد؛ بدین گونه که بخار آب بی آن‏که مایع شود مستقیماً منجمد می‏گردد به جهت این‏که درجه حرارت زیر نقطه انجماد است.
▪ تگرگ :
تگرگ حاصل حرکات قائم شدید قطرات باران است که در توفان‏های رعد و برق مشاهده می‏گردد. تگرگ از ابرهایی به نام « کومولونیمبوس » به وجود می‎آید. این ابرها از لحاظ ظاهری شباهت زیادی به کوه دارند؛ به همین دلیل یکی از دانشمندان روسی از این ابرها با عبارت کوه‏های ابری یا کوه‏های برفی یاد کرده است. آیه‏ی شریفه ذیل مطلب فوق را کاملاً تأیید می‏کند و می‏فرماید :
... و ینزل من السماء من جبال فیها من برد ... (نور / ۴۳)؛ ... و از کوه‏های آسمان تگرگ فرو بارد ... .
ـ چگونگی تشکیل تگرگ:
تگرگ مرکب از دانه‏هایی است که مانند پوست پیاز از چند لایه یخ شفاف و کدر تشکیل یافته و منحصراً در توفان‏های تندری سفت پدید می‏آید. باد در ساختمان تگرگ نقش اساسی دارد. قطر آن به ۵ تا ۸ سانتیمتر هم می‏رسد و در موارد استثنایی قطر آن تا حدود ۴۰ سانتی متر نیز دیده شده است.
● اهمیت چرخه‏ی آب:
آب در طبیعت دائماً در حال گردش است و پیوسته بین اقیانوس‏ها، هوا کره و خشکی‏ها مبادله می‏شود. سیر گردش آب در طبیعت را اصطلاحاً چرخه‏ی آب شناسی یا به طور ساده چرخه‏ی آب می‏خوانند. این چرخه آغاز و پایانی ندارد و در آن فرآیندهای بسیاری به طور پیوسته روی می‏دهد.
انرژی خورشید، نیروی محرکه‏ی چرخه آب را تشکیل می‏دهد. آب اقیانوس‏ها و خشکی‏ها که در معرض تابش‏های خورشیدی قرار دارد، به طور پیوسته تبخیر می‏شود. شدت تبخیر از سطح اقیانوس‏ها چنان است که در هر ۲۶۵۰ سال یکبار تمام حجم آب اقیانوس‏ها تبخیر می‏شود. اگر همه آب موجود در اتمسفر به صورت باران به زمین بریزد پوششی به ضخامت حدود ۲۵ میلی‏متر در کل سطح کره زمین تشکیل می‏دهد (و دیگر منطقه‏ی خشکی نخواهیم داشت). قرآن در این زمینه می‏فرماید :
و انزلنا من السماء ماء بقدر (مؤمنون / ۱۸)؛ و ما نازل کردیم از آسمان آب را به اندازه‏ای معین.
بارشی که به سطح خشکی‏ها می‏رسد به اشکال مختلف در می‌آید. بخشی از بارش قبل از رسیدن به سطح خاک توسط شاخه و برگ گیاهان نگهداری می‏شود که بخش بزرگی از این آب سرانجام تبخیر می‏گردد.
قرآن کریم می‏فرماید :
و هو الذی انزل من السماء ماء فاخرجنا به نبات کل شئ فاخرجنا منه خضراً نخرج منه حباً متراکباً ... (انعام / ۹۹)
اوست که نازل کرد از آسمان باران را تا هر گیاه را بدان برویانیم و سبزه‏ها و دانه‏هایی بر روی هم چیده شده پدید آوریم .
بخشی از بارش، موقتاً فرورفتگی‏ها و چاله‏های سطح زمین را پر می‏کند که این آب‏ها نیز بعداً یا تبخیر می‏شوند یا به زمین فرو می‏روند. بخش مهمی از بارش نیز به زمین نفوذ می‏کند و موقتاً در لایه‏های سطحی خاک نگهداری می‏شود. قسمتی از این آب‏های نفوذی بر اثر حرکت مویینه‏ی آب به طرف بالا و رسیدن به سطح زمین تبخیر می‏شوند یا بر اثر « تعرق» به اتمسفر بر می‏گردند. تعرق فرآیندی است که طی آن رطوبتی که توسط ریشه گیاهان جذب می‏شود، پس از عبور از آوندهای گیاه از روزنه‏های سطح برگ‏ها خارج می‏شود و به صورت بخار آب وارد هوا می‏گردد. قسمت دیگری از آب‏های نفوذی به اعماق بیشتر نفوذ می‏کند و به ذخایر آب زیرزمینی می‏پییوندد. آب‏های زیرزمینی نیز با حرکت آهسته‏ی خود در زیرزمین ممکن است سرانجام به صورت چشمه در سطح زمین ظاهر شوند؛ وارد رودخانه‏ها گردند یا مستقیماً به دریاها بپیوندند. بخشی از آب‏های زیرزمینی نیز به راه‏های مختلف از زیر زمین استخراج می‏شوند. این آیات شریفه مؤید همین مطلب است.
و انزلنا من السماء ماء بقدر فاسکناه فی الارض و انا علی ذهاب به لقادرون (مؤمنون / ۱۸)
و نازل کردیم از آسمان باران را به اندازه‏ای معین و آن را در زمین ساکن کردیم و ما بر نابود ساختن آن نیز قادریم.
الم تر ان الم انزل من السماء ماء فسلکه ینابیع فی الارض ... (. زمر / ۲۱)
آیا ندیدی که همانا خداوند نازل کرد از آسمان آب را سپس پدید آورد چشمه‏هایی در زمین ... .
اولم یرو انا نسوق الله الماء الی الارض الجرز فنخرج به زرعا تأکل منه انعامهم و انفسهم افلا یبصرون (سجده / ۳۷)
آیا ندیدید که ما آب باران را به سوی زمین‏های خشک و بی آب و گیاه می‏بریم تا حاصلی برویانیم که مردم و چهارپایان از آن بخورند. آیا پس دیده‏ی بصیرت نمی‏گشایید ؟
● اعجاز علمی قرآن در مورد تاریکی دریا
" موج من فوقه موج " ؛ امواج عظیمی که بر فراز آن امواج عظیم دیگری قرار گرفته ...
«... این حقیقتی است آشکار که امروزه از سوی بسیاری از ایستگاه‏های مطالعاتی دریا و عکسبرداری به وسیله ماهواره‏ها به اثبات رسیده است.»
گوینده این سخنان یکی از اقیانوس شناسان آلمانی است.
وقتی با او صحبت می کردم اظهار داشت:
با پیشرفت علم، نیازی به دین نیست ...
اما وقتی آیاتی از قرآن را شنید، با شگفتی اظهار داشت:
امکان ندارد این سخنان انسان باشد ...
پروفسور «دوگارو» یکی دیگر از اقیانوس شناسان در مورد آن‏چه علوم جدید از آیه :
{أو کظلمات فی بحر لجّیّ یغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج یده لم یکد یرئها و من لم یجعل الله له نور فماله من نور} (نور / ۴۰)؛ یا (اعمال آنان) بسان تاریکی‏هایی در دریای ژرف مواجی است که امواج عظیمی آن را فرا گرفته باشد و بر فراز آن امواج عظیم، امواج عظیم دیگری قرار گرفته باشد و بر فراز امواج ابرهای تیره خیمه زده باشند. تاریکی‏ها یکی بر فراز دیگری جای گرفته، هرگاه (مسافر دریا) دست خود را بدر آورد ممکن نیست که آن را ببیند و کسی که خدا نوری بهره او نکرده، او نوری ندارد.
به آن رسیده است، اذعان می دارد:
در گذشته به علت نبودن وسایل غواصی، کسی نمی‏توانسته بیشتر از بیست متر در عمق دریا برود. لذا از زیر آب اطلاعات زیادی نداشته اما امروزه با به کارگیری وسایل و ابزار مدرن می توان تا عمق دویست متر به راحتی به زیر آب رفت.
در این عمق، تاریکی مطلق حکمفرماست.
آیه کریمه می گوید: {بحر لجیٍ} یعنی: دریای ژرف و امروزه اکتشافات جدید در واقع تصویری از آیه {ظلمات بعضها فوق بعض} (تاریکی‏ها یکی بر فراز دیگری) ارائه نموده و آن را تفسیر کرده است.
در واقع رنگ‏ها دارای هفت طیف‏اند، که عبارتند از : آبی، زرد، سبز، پرتقالی (نارنجی پررنگ)، قرمز ... . با فرو رفتن در آب، رنگ‏ها یکی بعد از دیگری ناپدید می‏‏شوند. با از بین رفتن هر یک از آن‏ها بر تاریکی در عمق آب افزوده می‏شود. ابتدا رنگ قرمز از بین می‏رود، سپس نارنجی، زرد و ... . تا این‏که در عمق دویست متری رنگ آبی از بین می‏رود. با ناپدید شدن هر رنگ، مقداری بر تاریکی افزوده می‏شود تا این‏که در عمق دویست متری تاریکی مطلق حکمفرما می‏گردد. و این قسمت آیه در واقع اشاره به همین مطلب دارد.
اما در مورد این فرموده خداوند متعال که می‏فرمایند: { موج من فوقه موج} (امواج عظیمی که بر فراز آن امواج عظیم دیگری قرار گرفته) علم نوین ثابت کرده است که میان لایه سطحی و زیرین آب فاصله وجود دارد و این فاصله و جدایی به وسیله امواج پر شده‏اند. امواج لایه زیرین که تاریک هستند دیده نمی‏شوند اما امواج فوقانی قابل رؤیتند و گویا امواج بر هم انباشته شده و موج بر روی موج قرار دارد!
این حقیقتی علمی و کاملا روشن است و در واقع آن‏چه که قرآن قبل از به وجود آمدن وسایل و ابزار مدرن اقیانوس شناسی که موجب به دست آمدن برخی اطلاعات می‏گردد به روشنی و وضوح بدان اشاره داشته دلیلی بر اعجاز دین مبین اسلام است. به همین دلیل است که پروفسور دوگارو در مورد این آیات می‏گوید:
ممکن نیست این جزو اطلاعات و علم بشری باشد !
● جنین شناسی پزشکی و انطباق آن با آیات قرآن
با کشف حقایق جدید در علم جنین‌شناسی، انسان در برابر اعجاز نهفته در قرآن که به مراحل آفرینش جنین اشاره نموده ‌سر فرود آورده، چرا که این‏گونه مطالب در بیش از چهل آیه و ده‌ها حدیث شریف آمده و در طول پانزده قرن خطوط اصلی در زمینه این علم را ترسیم نموده و هم‏اکنون آن را علم جنین انسانی می‌نامند. هر قدر که انسان در مطالعه‌ی آیات کریمه‌ی قرآن که به علوم مختلف اشاره نموده، تعمق کند و آن را با حقایق ثابت علمی که به تدریج کشف می‌شود مقایسه نماید، ایمان و یقین وی به خداوند و قرآن و آن‏چه رسول خدا (ص) از جانب خداوند آورده، بیشتر می‌شود. دکتر کیث‌‌مور استاد تشریح و جنین‌شناسی در دانشگاه اتاوا کانادا بر این عقیده است که: «هر چه انسان حقایق جدیدتری را کشف کند در واقع می‌بیند که همان حقایق موجود در قرآن را تکرار کرده است.»
علم جنین‌شناسی، مطالعه خلقت انسان از ابتدای تشکیل تخمک لقاح یافته با اسپرم تا انتهای تشکیل جنین و خروج آن از رحم مادرش بعد از نه ماه است.
تاریخ شروع این علم با چنین معنایی به قرن هفدهم بر می‌گردد، زمانی که میکرسکوپ به دست دو دانشمند به نام‌های هام و هوک در سال ۱۶۷۷ اختراع شد که در خلال آن اسپرم مرد را کشف کردند. سپس دانشمندی به نام دوگراف، تخمک را کشف کرد که نام وی را بر آن گذاشتند و فولیکول دوگراف نام گرفت. نقش اصلی تخمک و اسپرم، در اواخر قرن هفدهم شناخته شد و مراحل مختلف تکامل جنین و تفاصیل دقیق تشریحی آن در قرن بیستم آشکار شد و علم روز به روز در این زمینه مطالب جدیدتری را کشف می‌کند.
اگر بعضی از دانشمندان اسلامی را که تکوین جنین را از طریق آیات کریمه و احادیث شریفه شرح دادند، استثنا کنیم، بشر تا اواسط قرن هفدهم از این علم اطلاعات ناقص و غلطی داشت. ارسطو در قرن چهارم قبل از میلاد کسی بود که نظرات و کتاب‏های وی تا قرن هفدهم میلادی در مجامع علمی، مقدس به شمار می‌رفت. وی عقیده داشت که جنین از اتحاد منی با خون حیض تشکیل می‌شود و حال آن‏که در قرآن کریم همین بس که این‏گونه تذکر می‌دهد: «و یسئلونک عن المحیض قل هو أذی فاعتزلوا النساء فی المحیض ... » (بقره/ ۲۲۲)
پزشک انگلیسی به نام هاروی که گردش بزرگ خون را کشف کرد (و قبل از وی دانشمندی به نام ابن‏النفیس گردش کوچک خون را کشف کرده بود) در سال ۱۶۵۱ عقیده داشت که رحم، جنین را ترشح می‌کند و حال آن‌که این مطلب یک خطای فاحش علمی است و طبق فرموده قرآن کریم، رحم قرار مکین برای نطفه است: «ولقد خلقنا الانسان من سلاله من طین، ثم جعلناه نطفه من قرار مکین » (مؤمنون/ ۱۲ و ۱۳) و یا: « ألم نخلقکم من ماء مهین، فجعلناه فی قرار مکین» (مرسلات/ ۲۰ و ۲۱)
در سال ۱۶۷۵ میلادی، پزشکی به نام مالپیگی عقیده داشت که جنین به شکل بسیار کوچکی در داخل تخمک قرار دارد و اسپرم وظیفه‌ای جز فعال کردن تخمک ندارد. دانشمندانی به نام هام و هوک که کاشف میکروسکوپ و اسپرم بودند، عقیده داشتند که جنین به شکل بسیار کوچکی در داخل اسپرم قرار دارد و تخمک وظیفه‌ای جز تغذیه و فعال کردن آن ندارد. تا این‏که در قرن هجدهم دو دانشمند به نام‏های ولف و اسپالانزانی آمدند و ثابت کردند که جنین از نطفه‏ی‌ زن و مرد به طور یکسان تشکیل می‌شود؛ ‌همان حقیقت علمی که امروزه شناخته شده است و مسلمانان از زمان نزول قرآن کریم، آن را در کتاب خدا می‌خوانند و همین حقیقت باعث خضوع و خشوع و یقین آن‏ها هر روز بیشتر از روز قبل می‌شود: «یا ایها الناس إنا خلقناکم من ذکر و أنثی» (حجرات/ ۱۳) یا « انّا خلقنا الانسان من نطفه أمشاج نبتلیه فجعلناه سمیعاً بصیراً» (انسان / ۲)
در همان زمانی که یک شخص یهودی از پیامبر درباره خلقت انسان می‌پرسد و پیامبر (ص) در جواب می‌فرماید: «یا یهودی من کلِّّّ یخلق، من نطفه الرجل و نطفه المرأه»
در سال ۱۸۳۹ دو دانشمند به نام‏های شوآن و اشلیدن کشف کردند که بدن انسان مجموعه‌ای از سلول‏هاست و جنین از سلول واحدی تشکیل یافته که همان تخمک لقاح یافته است که تقسیم و تکثیر می‌شود یعنی در واقع جسم انسان که تقریباً از صدها میلیارد سلول تشکیل شده، از یک سلول به نام سلول تخم نشئت گرفته است. قرآن هم تکثیر سلولی را اساس تکثیر حیات می‌داند: «انّ الله خالق الحبّ و النوی، یخرج الحی من المیت و مخرج المیت من الحی ذلکم الله فأنّی تؤفکون» (انعام/ ۹۵)
تقسیم سلولی یا به عبارت درست‏تر تمایز سلولی به معنی تقسیم و تمایز سلول به دو قسمت مساوی است و این یک عمل اصلی فیزیولوژی است که به واسطه آن موجودات زنده تکثیر می‌شوند لذا خداوند تعالی از خودش با صفت «برب ‌الفلق» یاد کرده یعنی سبب زندگی و تکثیر آن و سوره‌ای را با نام «فلق» نام‏گذاری کرده است.
تا اواسط قرن بیستم، نقش تخمک و اسپرم در تعیین جنسیت ژنتیکی جنین در انسان شناخته نشده بود اما پس از کشف کروموزوم‏های جنسی توسط دانشمندانی به نام‏های «ون وینوانتر» و «پانتر» و «تئولیدان» این پدیده شناخته شد. یونانی‏ها معتقد بودند که تعیین جنسیت با اسپرم مرد است، اگر اسپرم از بیضه راست خارج شود، جنس نوزاد مذکر می‌شود و اگر از بیضه چپ خارج شود نوزاد مؤنث می‌شود. و بعضی دیگر گمان داشتند که اگر جنین در سمت راست رحم رشد کند مذکر می‌شود و اگر در سمت چپ رشد کند مؤنث می‌شود. ارسطو هم که معتقد بود فرزند مذکر مربوط به هیجان روحی مرد هنگام آمیزش است و اگر فاقد آن باشد، فرزند مؤنث می‌شود.
در قرآن کریم به وضوح اشاره شده که نطفه (چه نطفه مرد باشد چه زن) اساس تعیین جنسیت جنین است که مذکر شود یا مؤنث: «و انّه خلق الزوجین الذکر و الانثی، من نطفه اذا تمنی» (نجم/ ۴۵ و ۴۶). مراحل اساسی تکامل جنین از مرحله‌ی نطفه امشاج تا مرحله‌ی علقه، مضغه، عظام و لحم (که قرآن کریم این نام‏های علمی را به آن‏ها داده) در واقع با شکل و خصوصیات میکروسکوپی آن‏ها مطابقت دارد. با توجه به این‏که در طول همه‏ی این مراحل جنین از چند میلیمتر تجاوز نمی‌کند و علم جنین‌شناسی که در نیمه دوم قرن بیستم پدید آمد، چنین وصف قرآنی را از طریق میکروسکوپ تأیید نمود.
بنابراین در بسیاری از آیات قرآن اعجاز طبی در زمینه‏ی جنین‌شناسی پزشکی به خوبی مشهود است.
اولین آیاتی که به پیامبر بزرگ اسلام نازل شد، آیاتی بود در مورد طب!
اِقرَا باسْمِ رَبّک الذی خَلَقَ، خَلَقَ الانسَانَ مِن عَلَقَ
● علق چیست ؟
علق همان ترکیب اسپرماتوزوئید با اوول است. مگر این، غیر از علم طب است؟
▪ مسائل پزشکی در قرآن
الف) آیات اعجاز علمی قرآن:
ـ چینش مراحل خلقت انسان:
۱) خاک
سوره حج / ۵ : خَلَقْنَاکم مِن تُرَابٍ؛ منشأ انسان از خاک است.
سوره سجده / ۹ – ۷ : خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِینٍ؛ منشأ انسان از خاک است.
سوره فاطر / ۱۱ : خَلَقَکم مِن تُرَابٍ؛ منشأ انسان از خاک است.
سوره انعام / ۲ : خَلَقَکم مِن طِینٍ؛ انسان از خاک خلق شده است.
۲) آب
سوره انبیاء / ۳۰ : مِنَ الْمَاءِ کلَّ شَیْ‏ءٍ؛ منشأ انسان از آب است.
۳) نطفه
سوره غافر / ۶۷ : ثُمَّ مِن نُطْفَةٍ؛ منشأ انسان و طریقه‌ی رشد جنین.
سوره نجم / ۴۶ ـ ۴۵ : مِن نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَی؛ منشأ انسان و طریقه‌ی رشد جنین.
سوره مؤمنون / ۱۴ ـ ۱۲ : نُطْفَةً فِی قَرَارٍ مَّکینٍ؛ جایگاه نطفه (در رحم) و مراحل رشد آن.
سوره مرسلات / ۲۲ ـ ۲۰ : فِی قَرَارٍ مَکینٍ؛ جایگاه نطفه (در رحم) و مراحل رشد آن.
سوره انسان / ۲ : مِن نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ؛ انسان از مخلوط شده‌ی دو نطفه‌ی زن و مرد به وجود می‌آید.
سوره عبس / ۱۹ : مِن نُطْفَةٍ خَلَقَهُ؛ نطفه و تعیین مقدارش.
سوره یس / ۷۷ : خَلَقْنَاهُ مِن نُّطْفَةٍ؛ انسان از نطفه خلق شده است.
۴) منی
سوره طارق / ۶ ـ ۵ : الصُّلْبِ وَ التَّرَائِبِ : منشأ منی از پشت و از میان دوران است.
۵) علق
سوره علق / ۲ : خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ؛ مرحله‌ی اولیه جنین (آویزک در رحم)
۶) صورت‏گری
سوره آل‌عمران / ۶ : یُصَوِّرُکمْ فِی الْأَرْحَامِ؛ نظم در اعضای بدن
سوره اعراف / ۱۱ : ثُمَّ صَوَّرْنَاکمْ؛ نظم اعضا در رحم
گوش و چشم در رحم
سوره نمل / ۷۸ : السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ؛ در شکم مادر اول گوش دوم چشم درست می‌شود
استخوان
سوره مؤمنون / ۱۴ : فکسونا العظام؛ شکل‌گیری استخوان و مراحل پوشاندن گوشت
سوره انفطار / ۸ ـ ۷ : فَسَوَّاک فَعَدَلَک؛ نظم و اعتدال در اعضای بدن
سوره فرقان / ۲ : فَقَدَّرَهُ تَقْدِیراً؛ نظم و اعتدال در اعضای بدن
سوره اعلی / ۳ ـ ۲ : خَلَقَ فَسَوَّی؛ نظم و اعتدال در اعضای بدن
۷) آفرینش روح
سوره سجده / ۹ : نَفَخَ فِیهِ مِن رُوحِهِ؛ زمان دمیدن جان در جنین
۸) تولد و مراحل رشد انسان
سوره غافر / ۶۷ : یُخْرِجُکمْ طِفْلاً؛ مراحل تولد نوزاد
سوره حج / ۵ : نُخْرِجُکمْ طِفْلاً؛ مراحل تولد نوزاد
سوره غافر / ۶۷ : لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکمْ؛ بلوغ، انقلاب جسمی و روحی
سوره حج / ۵ : لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکمْ؛ بلوغ، انقلاب جسمی و روحی
سوره روم / ۵۴ : مِن بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً؛ مراحل نهایی انسان، کهن سالی است.
سوره غافر / ۶۷ : لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکمْ؛ مراحل نهایی انسان، کهن سالی است.
سوره یس / ۶۸ : مَن نُعَمِّرْهُ نُنَکسْهُ؛ مراحل نهایی انسان، کهن سالی است.
سوره مزمل / ۱۷ : یَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِیباً؛ مراحل نهایی انسان، کهن سالی است.
سوره غافر / ۶۷ : یُتَوَفَّی‏ مِن قَبْلُ؛ هر کسی مرگ را می‌چشد.
سوره حج / ۵ : مَّن یُتَوَفَّی؛ هر کسی مرگ را می‌چشد.
سوره آل عمران / ۱۸۵ : ذَائِقَةُ الْمَوْتِ؛ هر کسی مرگ را می‌چشد.
سوره نساء / ۷۸ : یُدْرِککمُ الْمَوْتُ؛ هر کسی مرگ را می‌چشد.
سوره منافقون / ۱۱ : إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا؛ مرگ تأخیر نمی‌افتد.
ب) شگفتی‌های علمی قرآن در زمینه‌ی پزشکی:
۱)مدت حاملگی
سوره احقاف / ۱۵ : ثَلاَثُونَ شَهْراً؛ زمان بارداری
۲) شیر خوارگی
سوره لقمان / ۱۴ : وَ فِصَالُهُ فِی عَامَیْنِ؛ زمان شیردهی
سوره بقره / ۲۳۳ : حولین کاملین؛ دو سال کامل شیر دهند
۳)عسل درمانی
سوره نحل / ۶۹ : فِیهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ؛ شفا بخش بودن عسل
ج) اشارات علمی قرآن در زمینه‌ی پزشکی:
۱)جنس جنین
سوره رعد / ۸ : اللَّهُ یَعْلَمُ؛ پسر یا دختر شدن جنین
سوره شوری / ۴۹ : لِمَن یَشَاءُ إِنَاثاً؛ پسر یا دختر شدن
سوره لیل / ۳ : وَمَا خَلَقَ الذَّکرَ؛ پسر یا دختر شدن
سوره رعد / ۸ : اللَّهُ یَعْلَمُ؛ پسر یا دختر شدن
۲) گوش و چشم
سوره اسراء / ۳۶ : إِنَّ الْسَّمْعَ وَالْبَصَرَ؛ ابزار ادراک
سوره اعراف / ۱۹۵ : یُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ یَسْمَعُونَ؛ قدرت گوش و چشم
۳) زبان
سوره الرحمن / ۴ ـ ۳ : عَلَّمَهُ الْبَیَانَ؛ حرف زدن و تکلم و فواید زبان
۴) گوش
سوره کهف / ۱۱ : عَلَی‏ آذَانِهِمْ؛ شنیدن گوش در حالت خواب
سوره اعراف / ۱۷۹ : لاَیَسْمَعُونَ؛ قدرت شنوایی گوش
۵)گوش، چشم و قلب
سوره مؤمنون / ۷۸ : أَنشَأَ لَکمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ؛ مراحل آفرینش گوش و چشم و قلب
سوره ملک / ۲۳ : وَجَعَلَ لَکمُ السَّمْعَ؛ مراحل آفرینش گوش و چشم و قلب
۶) چشم
سوره حاقه / ۳۸ : بِمَا تُبْصِرُونَ؛ چشم بعضی اشیا را نمی‌بیند
سوره اعراف / ۱۷۹ : أَعْیُنٌ لاَیُبْصِرُونَ؛ قدرت بینایی چشم
سوره بقره / ۲۰ : یَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ؛ رعد و برق و اثرات منفی آن (مضرات چشم)
سوره یوسف / ۸۴ : عَینَاهُ مِنَ الْحُزْنِ؛ اثر منفی ناراحتی و غم در چشم
سوره احزاب / ۱۰ : إِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ؛ وحشت و اثر آن به چشم
سوره احزاب / ۱۹ : تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ؛ وحشت و اثر آن به چشم
سوره ملک / ۴ : ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ؛ خستگی با دیدن زیاد
۷)زبان و لب
سوره بلد / ۹ ـ ۸ : عَیْنَیْنِ وَ لِسَاناً؛ فواید زبان و لب
۸) حنجره
سوره لقمان / ۱۹ : وَ اغْضُضْ مِن صَوْتِک؛ داد زدن و اثر آن به حنجره
۹) ژنتیک
سوره مریم / ۲۸ : یَاأُخْتَ هَارُونَ؛ تأثیر اخلاق پدر و مادر در فرزند
سوره نساء / ۱ : خَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا؛ زن از جنس مرد
سوره نحل / ۷۲ : مِّنْ أَزْوَاجِکم بَنِینَ؛ نسل
سوره شوری / ۵ : أَوْ یُزَوِّجُهُمْ؛ پسر یا دختر یا عقیم
سوره حجرات / ۱۳ : وَجَعَلْنَاکمْ شُعُوباً؛ نژاد و تیره خاص
۱۰) حاملگی
سوره اعراف / ۱۸۹ : حَمْلاً خَفِیفاً؛ حاملگی
۱۱) شیر
سوره نحل / ۶۶ : مِن بَیْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ؛ شیر از خون به وجود می‌آید
۱۲)زوجیت
سوره نبأ / ۸ : وَخَلَقْنَاکمْ أَزْوَاجاً؛ دو جنس مخالف برای بقای نسل
● زیست شناسی در قرآن
▪ حیات :
محل پیدایش حیات (عنکبوت/ ۲۰)، حیات اولیه (فرقان/۵۴)، در آمدن جانوران از آب (نور/ ۴۵)، آفرینش انسان (حجر/ ۲۶ و سجده/۷- ۹)، تنوع جانوران و نژادها (جاثیه/۴)، تکامل (تغابن/۳)
▪ گیاهان :
ماده‏ی سبز گیاهی (انعام/۹۹)، جنبش، پرورش و رشد دانه (حج/۵)، تنوع گیاهان (حجر/۱۹)
▪ مغز و حواس :
(یوسف/۱۱۱)، (سجده/۹)، (بقره/۲۸۲)، (بقره/۱۷۱)
▪ حیوانات :
خلقت شتر (غاشیه/۱۷)، شیر سازی دام‏ها (نحل/۶۶)، گوشت ماهی (نحل/۱۴)
▪ بهداشت، پزشکی و حشره شناسی :
توجه به خوردن میوه و مواد غذایی پروتئین‏دار (واقعه/۲۱-۲۰ و طور/۲۲)، اعجاز اثر انگشت (قیامت/۴)، تسهیل درد زایمان (مریم/۲۵)، شدت احساس درد توسط پوست (نساء/۵۶)، درمان موضعی بسیاری از بیماری‏های پوستی در سرما (ص/۴۲)، اندوه و رابطه‏ی آن با کوری (یوسف/۸۴)، اشاره به زخم‏های ناشی از عدم تحرک (کهف/۱۸)، تأثیر روانی رنگ سبز (رحمن/۷۶)، (انسان/۲۱ و کهف/۳۱)، اشاره به بیماری پیری زودرس در کودکان (مزمل/۱۷)، عدم شناخت روح از نظر علمی (اسراء/۸۵)، وضو و پاکیزگی قسمت‏هایی از بدن که با میکروب‏ها در تماس است (مائده/۶)، پرهیز از پرخوری (اعراف/۳۱)، پرهیز از خوردن خون، مردار و گوشت خوک (بقره/۱۷۳)، پاکیزگی لباس و پوشاک (مدثر/۴)، غیربهداشتی بودن تماس جنسی در حالت قاعدگی (بقره/۲۲۲)، اشاره به بیماری فراموشی در پیری (نحل/۷۰)، خاصیت شفابخشی عسل و گردآوری شهد و ساختن عسل توسط زنبور ماده (نحل/۶۹)، تناسب رنگ عسل با رنگ گل‏ها(نحل/۶۹)، تنیدن تار توسط عنکبوت ماده (عنکبوت/۴۱)، ارتباطات در میان حشرات (نمل/۱۸)، ترکیب آنزیم با غذا خارج از بدن مگس (حج/۷۳)

منابع و مآخذ :
۱. قرآن کریم، ترجمه‏ی مهدی الهی قمشه‏ای، انتشارات عصر رهایی، ۱۳۸۶.
۲. اقلیم شناسی، جعفرپور ابراهیم، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۵، ص ۱۲۷ ـ ۱۳۳.
۳. زمین، بیسر آرتور - جعفری عباس (مترجم)، انتشارات مؤسسه‏ی گیتاشناسی، ۱۳۸۱، ص ۴۹ ـ ۵۲ و ۴۶ و ۵۴.
۴. منابع و مسائل آب ایران، صداقت محمود.
۵. زمین شناسی عمومی، شفیقی سیروس و مدنی حسن، انتشارات دانشگاه پلی تکنیک تهران، ۱۳۸۶، ص ۱۱۹.
۶. الادلة المادیة علی وجود الله، متولی الشعراوی شیخ محمد.
۷. پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دکتر رضایی‏اصفهانی محمدعلی، انتشارات مبین، رشت، ۱۳۸۰.
۸. اشارات علمی اعجازآمیز قرآن، رضایی‏اصفهانی محمدعلی و اخوان مرتضی، دفتر نشر معارف، قم، ۱۳۸۳
۹. اعجاز قرآن از نظر علوم امروزی، نیازمندشیرازی یداله ، چاپ میهن، تهران، ۱۳۸۶.
۱۰. طب در قرآن، دیاب عبدالحمید، قرقوز احمد و چراخی علی، انتشارات حفظی، تهران، ۱۳۸۳
۱۱. اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، دکتر پاک‌نژاد سیدرضا، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۶۰.
۱۲. آموزه‌های تندرستی در قرآن، رضایی حسن‏رضا ، انتشارات عطرآگین، تهران، ۱۳۸۶.
۱۳. اسلام پزشک بی‌دارو، شیرازی احمدامین ، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۷۵.
۱۴. التمهید، معرفت محمدهادی، ج ۶، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۶۹.




طبقه بندی: مثال هایی از علوم طبیعی در قرآن، 


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 13 اسفند 1387 توسط سعید