تبلیغات
علوم طبیعت در قرآن - پیام قرآن براى دانش پژوهان مسلمان
 
 

در قرآن بیش از 750 آیه وجود دارد كه در آنها به پدیده هاى طبیعى اشاره شده است. این آیات پیامهاى مهمى براى علماى مسلمان در بردارند. به عقیده ما نكات مهم این پیامها به قرار زیر است:

الف) در این قبیل آیات مطالعه تمامى ابعاد طبیعت و كشف اسرار خلقت مورد تاكید قرار گرفته است:

«قل انظروا ماذا فى السموات والارض...» (یونس، 101)

(بگو بنگرید كه چه چیزهایى در آسمانها و زمین است...)

«قل سیروا فى الارض فانظروا كیف بداالخلق...» (عنكبوت،20)

(بگو در زمین سیر كنید و بنگرید كه [خداوند] چگونه آفرینش را آغاز كرد...)بقول علامه طباطبائى (قدس سره):

قرآن مجید در آیات بسیارى... به تفكر در آیات آسمان و ستارگان درخشان و اختلافات عجیبى كه در وضاع آنها پدید مى آید و نظام متقنى كه بر آنها حكومت مى كند دعوت مى كند.

به تفكر در آفرینش زمین و دریاها و كوهها و بیابانها و آنچه از عجائب در شكم زمین قرار گرفته و اختلافات شب و روز و تبدیلات فصول تحریض و ترغیب مى نماید.

به تفكر در آفرینش شگفت آور نبات و نظامى كه در زندگى آن جریان دارد و در آفرینش گوناگون حیوان وآثار و احوالى كه در محیط وجود از خود بروز مى دهد تشویق مى فرماید.

به تفكر در خلقت خود انسان و اسرار و رموزى كه در ساختمان وجودش نهفته و بالاتر از آن در نفس و عوالم باطنى آن و ارتباطاتى كه با ملكوت اعلا دارد و به سیر در اقطار زمین و مشاهده در آثار گذشتگان و كنجكاوى اوضاع و احوال ملل و جوامع بشرى و قصص و تواریخ ایشان اصرار تمام دارد.

و بدین ترتیب به تعلم علوم طبیعى و ریاضى وفلسفى و فنون ادبى و بالاخره همه علومى كه در دسترس فكر انسانى است و تعلم آنها به نفع جهان بشرى و سعادت بخش جامعه انسانى مى باشد دعوت مى كند.

آرى قرآن مجید به این علوم دعوت مى كند به این شرط كه به حق و حقیقت رهنما قرار گیرند و جهان بینى حقیقى را كه سرلوحه آن خداشناسى مى باشد در برداشته باشند و گرنه علمى كه انسان را از شناختن حق و حقیقت باز دارد در قاموس قرآن مجید با جهل مرادف است...» (1)

وقتى قرآن از ما مى خواهد كه در زمین گردش كنیم و مبدا خلقت را بیابیم معنى اش این است كه ما باید ازطریق كوششهاى علمى این مهم را به انجام رسانیم. این برخلاف آموزشهاى قرآن است كه مسلمانان بنشینند و دیگران به كشف اسرار طبیعت بپردازند و از نتایج آن بهره مند شوند و مسلمانان را به خود وابسته سازند. آرى مطالعه «آیات علمى » باید انگیزه اى براى روى آوردن مسلمان به علوم بیعت باشد، نه اینكه صرفا به قرائت این كتاب مقدس بسنده كنند.

ب) در قرآن آمده كه هر چیزى در این جهان قانونمند و با هدف است و خللى در خلقت وجود ندارد:

«و خلق كل شى ء فقدره تقدیرا» (كافرون، 2)

(و همه چیز را آفرید و آن را به اندازه كرد، اندازه دقیق.)

«و ما خلقنا السماء و الارض و ما بینهما لاعبین »(انبیاء، 16)

(و ما این آسمان و زمین و آنچه را كه میان آن دو است به بازیچه نیافریدیم.)

«ما ترى فى خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور» (ملك 4-3)

(در آفرینش خداى رحمان هیچ خللى نمى بینى، پس باردیگر نظر كن آیا خللى مى بینى؟)

ج) قرآن از ما دعوت مى كند كه به شناخت قوانین طبیعت و بهره بردارى از آنها در جهت رفاه انسانه ابپردازیم و از حدود الهى تجاوز نكنیم:

«و سخرلكم ما فى السموات و ما فى الارض جمیعامنه » (جاثیه، 13)

(و همه آنچه را كه در آسمانها و زمین است مسخر شما قرارداده.)

«والسماء رفعها و وضع المیزان الا تطغوا فى المیزان » (رحمن 8-7)

(آسمان را برافروخت و ترازو را برنهاد. در ترازو طغیان نكنید.)

البته بهره گیرى از مادیات باید در جهت رشد معنوى انسان باشد و نه تباه كردن این بعد.

د) از نظر قرآن علوم مختلف تجلیات گوناگون جهانى هستند كه بوسیله یك خدا خلق شده و اداره مى شود. بنابراین تركیب آنها باید به یك تصویر واحد از جهان منتهى شود.

ه) یكى از مهمترین چیزهایى كه ما از قرآن در مورد علم مى آموزیم جهان بینى و معرفت شناسى است. قرآن به ما ابزار شناخت طبیعت را مى آموزد و ما را ازموانع و آفات شناخت آگاه مى سازد.

به طور خلاصه مهمترین درسهائى كه ما از «آیات علمى » قرآن مى آموزیم عبارتند از:

1) ما باید با استفاده از حواس و عقل خود به شناخت طبیعت بپردازیم و این را براى سعادت و اعتلاى امت اسلامى یك اولویت بدانیم.

2) قرآن مجید اصول جهان بینى و معرفت شناسى رابه ما مى آموزد.

 

منابع:

1) سیدمحمدحسین طباطبائى، قرآن در اسلام، ص 94




طبقه بندی: قرآن و علم، 


نوشته شده در تاریخ یکشنبه 22 اردیبهشت 1387 توسط سعید