تبلیغات
علوم طبیعت در قرآن - مسائل مهم طبیعت شناسى
 
 

گر چه هدف طبیعت شناسى از دید قرآن افزودن معرفت انسانها نسبت به خداوند و تقرب به اوست. اما به عنوان اهداف متوسط مى توان یك رشته مسائل را ذكر كرد كه پى بردن به آنها مقدمه رسیدن به آن هدف نهایى مى باشد. اینها مسائلى هستند كه در ارتباط با پدیده هاى طبیعى در قرآن كریم مطرح شده اند و ما آنها را به سه مقوله زیر تقسیم مى كنیم:

1. كشف مبدا پیدایش و نحوه تكون موجودات و پدیده ها

در بعضى آیات كشف مبدا خلقت و مراحل تكون بعضى از موجودات و پدیده ها مطرح شده است:

«اولم یرالذین كفروا ان السموات و الارض كانتا رتقا ففتقناهما و جعلنا من الماء كل شى ء حى...» (انبیاء، 30)

(آیا كافران توجه نكردند كه آسمانها و زمین به هم پیوسته بودند و ما آنها را از هم جدا كردیم و از آب هر چیزى را زنده گردانیدیم...)

«الم تروا كیف خلق الله سبع سموات طباقا وجعل القمرفیهن نورا و جعل الشمس سراجا» (نوح، 16-15)

(آیا ندیدند كه چگونه خداوند هفت آسمان را به صورت طبقاتى منظم بیافرید و در آنها ماه را فروغى تابان و خورشیدرا چراغى فروزان ساخت؟)

«الذى احسن كل شى ء خلقه و بدا خلق الانسان من طین ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهین ثم سویه و نفخ فیه من روحه و جعل لكم السمع والابصار والافئدة قلیلا ماتشكرون » (سجده، 9-7)

(آن خدائى كه آفرینش هر چیز را نیكو گردانید، و خلقت انسان را از گل شروع كرد، سپس نسل او را از عصاره اى از آب بى مقدار قرار داد. آنگاه آن را معتدل ساخت و از روح خویش در آن دمید، و براى شما گوش و چشم و دل [عقل] قرار داد، اماكمتر شكر او را بجا مى آورید.)

«افلا ینظرون الى الابل كیف خلقت والى السماء كیف رفعت و الى الجبال كیف نصبت و الى الارض كیف سطحت » (غایشه، 20-17)

(آیا به شتر نمى نگرند كه چگونه آفریده شده است و به آسمان نمى نگرند كه چگونه برافراشته شده است و به كوهها نمى نگرندكه چگونه برپا شده است و به زمین نمى نگرند كه چگونه گسترده و هموار شده است؟)

«الله الذى یرسل الریاح فتثیر سحابا فیبسطه فى السماءكیف یشاء و یجعله كسفا فترى الودق یخرج من خلاله...» (روم، 48)

(خدائى كه بادها را مى فرستد و به وسیله آنها ابر را مى انگیزاند:پس ابر را هر طور كه بخواهد در آسمان مى گستراند و آن را به صورت قطعه قطعه در مى آورد. آنگاه مى بینى كه قطرات باران از لابلاى ابرها خارج مى شود...)

از این قبیل آیات بر مى آید كه ما باید در پى كشف مبدا پیدایش و نحوه تكوین اشیاء باشیم. در برخى از آیات قرآن نیز وقوع برخى از پدیده هاى طبیعى بعنوان شاهدى بر وقوع معاد ذكر شده اند:

«یا ایها الناس ان كنتم فى ریب من البعث فانا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم علقة ثم من مضغة مخلقة و غیرمخلقة و ترى الارض هامدة فاذا انزلنا علیها الماء اهتزت وانبتت من كل زوج بهیج ...». (حج،5)

(اى مردم اگر در مورد رستاخیز شك دارید پس توجه كنید كه ما شما را از خاك آفریدیم، بعد از علقه و بعد از مضغه كه بعضى داراى شكل است و برخى بدون شكل ... [از طرف دیگر]زمین را[در فصل زمستان]خشك و مرده مى بینى، اما هنگامى كه باران بر آن مى فرستیم سبز و خرم مى شود و نمو مى كند و ازهر نوع گیاه زیبا مى رویاند...)

2. كشف نظم و انسجام و هدفدارى در طبیعت

در بسیارى از آیات قرآن وجود نظم و انسجام و هدفدارى در طبیعت بعنوان دلیلى بر وجود خالق حكیم مدبر ذكر شده است. این آیات را مى توان به چند دسته تقسیم كرد:

الف- در برخى از آیات آمده است كه خلقت آسمانها و زمین به حق (داراى غایت) است و باطل نمى باشد و از روى لهو و لعب نیست مانند:

«و ما خلقنا السموات والارض و ما بینهما لاعبین ما خلقناهما الا بالحق و لكن اكثر هم لایعلمون » (دخان، 39-38)

(و ماآسمانها و زمین و اشیاء بین آنها را به بازیچه نیافریدیم.ماآنها را به جز حق نیافریدیم ولى بیشتر آنها نمى دانند).

ب) در برخى از آیات آمده است كه براى سیر طبیعى حوادث مهلت معینى است ، مانند:

«او لم یتفكروا فى انفسهم ما خلق الله السموات و الارض و ما بینهما الا بالحق و اجل مسمى و ان كثیرا من الناس بلقاء ربهم لكافرون » (روم ،8)

(آیا در پیش نفوس خود تفكر نكردند كه خدا آسمانها و زمین واشیاء بین آنها را جز به حق و براى مهلت معینى نیافریده است،بسیارى از مردم به لقاى پروردگارشان كافر هستند).

ج) در برخى از آیات آمده است كه خلقت اشیاء و جریان امور طبیعت روى حساب مى باشد (یعنى داراى اندازه معین و میزان مشخص است)،مانند:

«الشمس و القمر بحسبان » (الرحمن،5)

(خورشید و ماه روى حساب در گردشند).

«...و كل شى ء عنده بمقدار» (رعد، 8)

«... و هر چیز نزد او مقدار معینى دارد.»

«... و انبتنا فیها من كل شى ء موزون » (حجر،19)

(...و در آن از هر نوع گیاه موزون آفریدیم.)

درست به دلیل وجود نظم است كه قوانین طبیعى مفهوم پیدا مى كنند.دانشمندان علوم طبیعى هم اگر واقعا به وجود نظم در طبیعت قائل نبودند اینچنین به دنبال كشف قوانین طبیعت نمى گشتند. از آیات مذكور و سایر آیات مشابه مى توان نتیجه گرفت كه كشف نظم و انسجام در طبیعت (یعنى قوانین طبیعى) و اتقان صنع باریتعالى یكى از مسائل عمده طبیعت شناسى است.

3) استفاده مشروع از امكانات طبیعى كه خداوند براى بشر فراهم كرده است.




طبقه بندی: قرآن و علم، 


نوشته شده در تاریخ یکشنبه 22 اردیبهشت 1387 توسط سعید